Mula Taniman Hanggang Mesa
Ang mabuting gulay ay nagsisimula sa palengke at natatapos sa kaldero. Sa pahinang ito: paano pumili, maghugas, mag-imbak at magluto ng dahon at butil, isang linggong halimbawa ng hapag, at mga gawing kasama ng plato.
Ang ruta ng gulay: mula palengke hanggang kaldero
Bawat hintuan ay may isang simpleng gawain. Hindi kailangang sundin lahat sa iisang araw; kahit isa o dalawa lang ay may naidudulot na sa lasa at sa sustansya ng niluluto.
-
Pumili
Hanapin ang dahong buo ang kulay, walang lantang gilid at walang malansang amoy. Ang tangkay ng kangkong at pechay ay dapat malutong kapag binali. Sa butil, piliin ang buo at tuyo, walang butas o amag.
-
Hugasan
Banlawan sa umaagos na tubig, dahon por dahon kung kinakailangan. Ang kangkong at talbos ay maaaring may putik sa pagitan ng mga sanga. Hindi kailangan ng sabon o espesyal na panghugas.
-
Itago
Patuyuin ang dahon, balutin sa malinis na tela o papel, at ilagay sa ref. Pinakamainam itong lutuin sa loob ng dalawa o tatlong araw. Ang tuyong munggo at bean ay itago sa saradong garapon sa malamig na lugar.
-
Ibabad
Ibabad nang magdamag ang tuyong kidney beans, patani at garbanzos, saka itapon ang tubig. Ang munggo ay maaaring lutuin nang hindi binababad. Ang pagbababad ay nakatutulong na mapaikli ang luto at mabawasan ang kabag.
-
Lutuin nang maikli
Ang dahon ay idinadagdag sa dulo: isa hanggang tatlong minuto ay sapat sa malunggay, alugbati at pechay. Sa laswa, bulanglang at dinengdeng, kainin din ang sabaw dahil doon napupunta ang bahagi ng sustansya.
Isang linggong luntian sa hapag
Halimbawa lamang ito, hindi menu na kailangang sundin. Palitan ang mga ulam ayon sa nasa palengke, sa badyet at sa panlasa ng pamilya.
- Lunes Tinola na maraming malunggay kasama ang sayote at kanin sa sukat na tasa
- Martes Adobong kangkong at inihaw na isda, kaunting toyo
- Miyerkoles Laswa ng alugbati, okra at kalabasa sabaw na hindi gaanong maalat
- Huwebes Ginataang patani na may sitaw; maliit na takal ng gata
- Biyernes Ginisang munggo na may malunggay o ampalaya
- Sabado Pinakbet na may bataw at sitaw kaunting bagoong, mas maraming gulay
- Linggo Pochero na may garbanzos at pechay para sa buong pamilya
Ang mga araw na may marka ay butil ang pangunahing ulam. Ang paliwanag sa bawat gulay at butil ay nasa Dahon at Butil.
Mga gawing kasama ng plato
Gaya ng sitaw na kailangan ng balag para umakyat, kailangan din ng plato ang ibang gawi sa paligid nito. Walang pagkain na kayang gawin ang trabaho ng mga ito.
- Maglakad araw-araw. Kahit 20 hanggang 30 minutong mabilis na lakad, gaya ng pagbaba ng jeep nang isang kanto bago ang hintuan.
- Matulog nang sapat. Regular na oras ng pagtulog at paggising, kahit sa Sabado.
- Uminom ng tubig. Lalo na sa mainit na araw at kapag dumarami ang fiber sa pagkain.
- Bawasan ang yosi at alak. Ang paghinto sa paninigarilyo ay isa sa pinakamahalagang hakbang para sa puso; humingi ng tulong sa health center.
- Ipasukat ang presyon ng dugo. Libre ito sa maraming barangay health center; itanong din kung kailan dapat magpa-check-up.
Kailan mag-ingat at kailan magpatingin
Ligtas para sa karamihan ang mga gulay at butil sa herbaryo. Pero may mga sitwasyong kailangan munang kausapin ang doktor bago magbago nang malaki ang kinakain.
Kausapin muna ang doktor kung…
- umiinom kayo ng pampalabnaw ng dugo gaya ng warfarin: ang biglang pagdami o pagbawas ng madahong gulay na may bitamina K ay maaaring makaapekto rito;
- may sakit kayo sa bato o nagkaroon na ng bato sa bato: bantayan ang potassium at oxalate sa spinach, saluyot at iba pa;
- may gout o mataas na uric acid: tanungin kung gaano karaming munggo at bean ang angkop;
- umiinom kayo ng gamot sa presyon, diabetes o thyroid at balak ninyong uminom ng malunggay capsule o iba pang suplemento;
- buntis o nagpapasuso ang kasama sa bahay na kakain ng parehong suplemento.
Magpatingin agad kung may…
- pananakit, paninikip o bigat sa dibdib;
- biglang hingal, pagkahilo o pagkahimatay;
- pamamanhid o panghihina ng isang bahagi ng katawan, o hirap magsalita;
- pamamaga ng binti o palpitasyong hindi nawawala;
- matinding pananakit ng tiyan o allergy pagkatapos kumain.
Biglaan o matinding sintomas: tumawag sa 911 o pumunta sa pinakamalapit na ospital.
Ipakilala ang bagong pagkain nang paunti-unti, lutuing mabuti ang kidney beans, at itigil ang pagkaing nagdudulot ng pangangati, pamamaga o hirap huminga.
May tanong tungkol sa ruta o sa linggong luntian?
Sumulat sa amin kung may gulay na hindi ninyo alam kung paano lutuin, o kung may lutong probinsya na gusto ninyong maidagdag sa kalendaryo. Hindi kami nagbibigay ng personal na payong medikal.
Ipadala ang lihamPaalala bago kayo magluto
Isinulat ang Vowawoc bilang babasahing pang-edukasyon tungkol sa pagkain at pang-araw-araw na gawi. Ipinapaliwanag dito kung paano maaaring maging bahagi ng iba't ibang uri ng pagkain ang mga madahong gulay at mga butil gaya ng munggo at sitaw. Hindi ito kapalit ng pagsusuri, diagnosis o gamutan para sa mga kondisyon ng puso, daluyan ng dugo, bato o anumang iba pang karamdaman. Iba-iba ang katawan ng bawat tao, kaya walang ipinapangakong tiyak na resulta. Kung may nararamdaman kayong pagbabago, pananakit o problemang hindi nawawala, kumonsulta sa doktor o iba pang kwalipikadong propesyonal sa kalusugan.