Lumaktaw sa nilalaman
Herbaryo ng luntiang hapag

Dahon at butil sa plato ng lalaking Pilipino

Malunggay sa tinola, alugbati sa laswa, munggo tuwing Biyernes: matagal nang nasa hapag natin ang mga ito. Itinatala namin dito kung ano ang dala ng mga madahong gulay at butil, gaya ng folate, magnesium, potassium at fiber, at kung paano sila nagiging bahagi ng normal na gawain ng puso at daluyan ng dugo.

Pang-edukasyong babasahin. Hindi nito pinapalitan ang payo ng doktor o ng ibang propesyonal sa kalusugan.

A dense field of young leafy green vegetables growing close together
Blg. 01 Mga dahon sa taniman Kinuha sa bakuran at palengke · Kabisayaan
Slender green bean pods hanging from a climbing vine
Vigna sp.
Unang drawer ng herbaryo

Tatlong uri ng dahon na madalas nating lutuin

Hindi kailangang mamahalin ang gulay para maging kapaki-pakinabang. Halos lahat ng nasa ibaba ay mabibili sa palengke o tumutubo pa nga sa bakuran. Pinagsama-sama namin sila ayon sa hugis ng dahon, dahil ganito rin sila karaniwang niluluto.

Close-up of broad, slightly crinkled green leaves

Pahina 1

Malalapad na dahon

Brassica rapa · Basella alba · Spinacia oleracea

Pechay, alugbati at spinach. Malambot, mabilis maluto at bagay sa laswa, ginisa at sabaw.

  • folate
  • magnesium
  • potassium
  • bitamina K
Wavy dark green leaves seen from above, filling the frame

Pahina 2

Maliliit na dahon sa sanga

Moringa oleifera · Corchorus olitorius

Malunggay at saluyot. Hinihimay mula sa tangkay at idinadagdag sa tinola, munggo o dinengdeng sa huling minuto ng pagluluto.

  • bitamina C
  • calcium
  • iron
  • carotenoids
Rows of tender green shoots in a vegetable plot, cropped close

Pahina 3

Talbos at tangkay

Ipomoea aquatica · Ipomoea batatas

Kangkong at talbos ng kamote. Murang-mura, laging nasa palengke, at masarap sa adobo, sinigang o simpleng blanch na may kamatis.

  • fiber
  • folate
  • nitrate
  • bitamina A

Isa-isang tala ng pitong dahon, kasama ang mga karaniwang luto nila, ang nasa Dahon at Butil.

Bundles of long flat green bean pods tied together at a market stall
Detail of young green pods on a climbing bean plant
Ikalawang drawer

Ang aklatan ng mga butil

Sa mga lumang herbaryo, may hiwalay na aparador para sa mga buto. Ganoon din dito: anim na butil at bean na karaniwan sa kusinang Pilipino, bawat isa may sariling drawer at etiketa. Nagdadala sila ng protina mula sa halaman, fiber, folate at magnesium.

  • B-01 Munggo Vigna radiata
  • B-02 Sitaw Vigna unguiculata
  • B-03 Patani Phaseolus lunatus
  • B-04 Bataw Lablab purpureus
  • B-05 Red kidney beans Phaseolus vulgaris
  • B-06 Garbanzos Cicer arietinum

Ang paghahambing ng anim, kung gaano katagal ibinababad at nilalaga, ay nasa talahanayan ng Dahon at Butil.

Susi ng botaniko

Mula sustansya hanggang sa gawain ng katawan

Ginagamit ng mga botaniko ang “susi” para matukoy ang halaman, hakbang-hakbang. Ginaya namin ito: bawat hanay ay isang sustansya, kung saan ito karaniwang makukuha, at kung ano ang kilalang papel nito. Maingat ang pananalita, dahil maraming bahagi nito ay pinag-aaralan pa.

  1. 1a Folate malunggay, spinach, munggo, garbanzos May papel sa normal na pagbuo ng dugo at sa normal na metabolismo ng homocysteine.
  2. 1b Magnesium alugbati, spinach, munggo, patani Bahagi ng normal na paggana ng kalamnan at nerbiyos, at ng balanse ng electrolytes.
  3. 2a Potassium talbos ng kamote, kangkong, bataw, kidney beans Kilalang bahagi ng pagpapanatili ng normal na presyon ng dugo.
  4. 2b Nitrate mula sa gulay madahong gulay gaya ng spinach at pechay Pinag-aaralan pa ang kaugnayan nito sa normal na paggana ng mga daluyan ng dugo.
  5. 3a Fiber at protina ng halaman lahat ng butil at bean Nakadaragdag ng busog at bahagi ng normal na pagtunaw ng pagkain.
  6. 3b Polyphenols at carotenoids madidilim na berdeng dahon, balat ng bean Madalas tawaging antioxidants; pinag-aaralan pa ang tunay nilang papel sa katawan.

Walang iisang gulay na “sagot” sa anumang problema. Ang mga sustansyang ito ay bahagi lamang ng mas malaking larawan: iba't ibang pagkain, galaw ng katawan, tulog at regular na pagpapatingin.

Mga tala mula sa palengke

Saan sila nakatira bago dumating sa kusina

Hindi kailangan ng espesyal na tindahan. Ang pinakasariwang dahon at butil ay nasa suking tindera, sa bilao sa gilid ng kalye, o sa sariling paso sa bakuran.

Market stall with baskets of cabbages, onions, cucumbers and leafy greens
6:10 n.u. Pinakamaraming pagpipilian bago sumikat nang husto ang araw. Hanapin ang dahong hindi lanta at tangkay na malutong.
Shoppers buying bundles of fresh greens from a vendor on a busy street
7:30 n.u. Ang mga tali ng kangkong at talbos ay mabilis maubos. Mas mura kapag binili nang buo kaysa nakabalot.
Vendor eating a meal while sitting among piles of fresh vegetables at a market
11:45 n.u. Tanghalian ng tindero sa gitna ng mga gulay. Sa hapon, mas madalas ang tawad, pero mas pagod na rin ang dahon.

Paano pumili, maghugas at mag-imbak: basahin ang buong ruta

Plano ng taniman

Ang plato na hinati na parang tatlong pitak ng taniman

Isipin ang plato bilang maliit na taniman. Hindi ito panuntunan na susukatin ng timbangan, kundi isang madaling larawan na mababalikan sa bawat kain.

  • Ilagay muna ang gulay sa plato bago ang kanin.
  • Gawing ulam ang munggo o patani dalawa o tatlong beses sa isang linggo.
  • Dagdagan ng malunggay ang sabaw sa huling minuto.
  • Bawasan ang patis, toyo at bagoong sa sawsawan.
Black-and-white photo of a young man eating from a bowl at a table
Hindi kailangang perpekto ang bawat kain. Ang mahalaga ay ang karaniwang takbo ng linggo.

Dalawang sobre ng binhi: ano ito at ano ang hindi

Sobre A

Ang herbaryong ito ay…

  • gabay sa mga dahon at butil na abot-kaya sa Pilipinas;
  • paliwanag sa folate, magnesium, potassium at fiber sa simpleng salita;
  • mga ideya kung paano sila lutuin nang hindi nawawala ang lasa;
  • paalala na ang pagkain ay isa lamang bahagi ng pang-araw-araw na kalusugan.

Sobre B

Hindi ito…

  • gamot, lunas o kapalit ng resetang ibinigay ng doktor;
  • diyeta para sa isang partikular na sakit;
  • pangako na may mangyayaring tiyak na pagbabago sa katawan;
  • paraan para hindi na magpatingin sa doktor.

Karaniwan ang pagod pagkatapos ng mahabang araw ng trabaho, at kadalasang bumubuti ito sa tulog at maayos na pagkain. Iba ang hingal kahit kaunting lakad, paninikip ng dibdib, pamamanhid o pagod na hindi nawawala nang ilang linggo: ang mga ito ay para sa doktor, hindi para sa menu.

May dahon o butil na gusto ninyong itanong?

Baka may gulay sa inyong probinsya na wala pa sa herbaryo, o hindi malinaw kung paano lulutuin ang patani. Sumulat sa amin; ang form ay para sa mga tanong tungkol sa nilalaman ng site.

Paalala bago kayo magluto

Isinulat ang Vowawoc bilang babasahing pang-edukasyon tungkol sa pagkain at pang-araw-araw na gawi. Ipinapaliwanag dito kung paano maaaring maging bahagi ng iba't ibang uri ng pagkain ang mga madahong gulay at mga butil gaya ng munggo at sitaw. Hindi ito kapalit ng pagsusuri, diagnosis o gamutan para sa mga kondisyon ng puso, daluyan ng dugo, bato o anumang iba pang karamdaman. Iba-iba ang katawan ng bawat tao, kaya walang ipinapangakong tiyak na resulta. Kung may nararamdaman kayong pagbabago, pananakit o problemang hindi nawawala, kumonsulta sa doktor o iba pang kwalipikadong propesyonal sa kalusugan.